काठमाडाैं । दक्षिण अमेरिकी देश भेनेजुएला स्वतन्त्रता सेनानी सिमोन बोलिभार, समाजवादी नेता ह्युगो चाभेज र वर्तमान राष्ट्रपति निकोलस मादुरोको राजनीतिक विरासतका कारण विश्व राजनीतिमा विशेष महत्व राख्ने देश हो।
भेनेजुएलाको राजनीति केवल सत्ताको संघर्ष मात्र नभई विचार, आन्दोलन र जनसमर्थनको निरन्तर बहसको केन्द्र बन्दै आएको छ ।
सन् १९९९ मा सत्ता सम्हालेका राष्ट्रपति ह्युगो चाभेजले बोलिभेरियन क्रान्तिमार्फत समाजवाद, राष्ट्रिय स्वाधीनता र गरिबमुखी नीतिलाई राज्यको मूल धार बनाएका थिए।
चाभेजको निधनपछि सन् २०१३ मा सत्ता सम्हालेका निकोलस मादुरोले सोही विचारधारालाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्।
मादुरो : व्यक्ति भन्दा बढी विचार
पश्चिमी देशहरू, विशेषगरी अमेरिकाद्वारा मादुरो सरकारमाथि आर्थिक प्रतिबन्ध, राजनीतिक दबाब र वैधतामाथि प्रश्न उठाइँदै आएको छ। तर मादुरो समर्थकहरूका अनुसार “मादुरो एक व्यक्ति मात्र होइनन्, उनी चाभेजले अघि सारेको समाजवादी आन्दोलनको प्रतीक हुन्।”
मादुरोविरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढे पनि भेनेजुएलाभित्र चाभेजवादी (Chavismo) आन्दोलन अझै जीवित रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
उनीहरूका अनुसार लाखौं भेनेजुएलाली नागरिक अझै पनि सामाजिक समानता, राज्यको भूमिका र राष्ट्रिय स्वाधीनताको पक्षमा उभिएका छन्।
आर्थिक सङ्कट र राजनीतिक ध्रुवीकरण
तेलसम्पन्न देश भेनेजुएला पछिल्ला वर्षहरूमा गम्भीर आर्थिक सङ्कट, मुद्रास्फीति र आप्रवासन समस्याबाट गुज्रँदै आएको छ। सरकार यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धलाई मुख्य कारण बताउँछ भने विपक्षी दलहरूले सरकारी कुप्रबन्धनलाई दोष दिँदै आएका छन्।
यद्यपि, कठिन परिस्थितिका बीच पनि मादुरो सरकारले चुनाव, जनआन्दोलन र राज्य संरचनामार्फत सत्ता जोगाइरहेको छ।
भेनेजुएला आज पनि विचार र सत्ताको द्वन्द्वको केन्द्रमा छ। बोलिभारको राष्ट्रवाद, चाभेजको समाजवाद र मादुरोको निरन्तरताले यो देशलाई विश्व राजनीतिमा अलग पहिचान दिएको छ।
विश्लेषकहरू भन्छन्— मादुरो हटे पनि चाभेजवादी विचार समाप्त हुँदैन, किनकि त्यो लाखौं जनताको विश्वाससँग गाँसिएको छ।
भेनेजुएलाको भूगोल
भेनेजुएला दक्षिण अमेरिकाको उत्तरी भागमा अवस्थित देश हो। यसको उत्तरतर्फ क्यारिबियन सागर फैलिएको छ, जसले यसलाई समुद्री व्यापार र सामरिक दृष्टिले महत्वपूर्ण बनाएको छ। दक्षिणमा ब्राजिल पर्दछ । पूर्व गयाना छ भने
पश्चिममा कोलम्बिया अवस्थित रहेको छ ।
भेनेजुएलाका प्रमुख विशेषता
यो विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार भएको देश हो । एन्जेल फल्स संसारकै अग्लो झरना यहाँ छ । क्यारिबियन सागरसंग जोडिएको तथा हिमाल, पहाड, जंगल, घासेमैदान समेटिएको भूगोल यहाँको विशेषता हो ।
तेल आधारित अर्थतन्त्र
भेनेजुएला प्राकृतिक रूपमा अत्यन्तै सम्पन्न देश हो। यसको विविध भूगोलले कृषि, ऊर्जा, पर्यटन र जैविक संरक्षणका अपार सम्भावना बोकेको छ। तेलमा प्राकृतिक सम्पन्नता नै भेनेजुएलाको शक्ति हो र राजनीतिक–आर्थिक संघर्षको कारण पनि यसैलाई मानिन्छ ।
अमेरिका–भेनेजुएला तनाव: कारण र ताजा घटना
अमेरिका र भेनेजुएलाबीचको तनाव लामो समयदेखि बढ्दै आएको छ।
मुख्य कारणमा राजनीतिक असहमति र तेल राजनीति रहेको छ । अमेरिका भेनेजुएलाको राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई वैध नेतृत्व मान्दैन र उनलाई “अवैध”, “नारको–आतंकवादी” भनेर आरोप लगाएको छ। यसले दुई देशबीच गहिरो मनमुटाव रहीआएको छ।
अमेरिकाले भेनेजुएलाको तेल उद्योग र मादुरोका समर्थकलाई कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएको छ। यसले देशको अर्थतन्त्रलाई ध्वस्त पार्दै ठूलो सामाजिक संकट ल्याएको छ र तनावलाई झनै तीव्र बनाएको छ।
त्यसैगरी अमेरिकाले भेनेजुएलामा रहेका लागूपदार्थ नेटवर्क र “कार्टेल अफ द सनस”लाई आतंकवादी संगठन घोषणा गरिसकेको छ र यसलाई मादुरो सरकारसँग जोडेर आरोप लगाउने गर्दछ ।
पछिल्लो केही महिना यता क्यारेबियन सागरमा अमेरिकाले ठूलो सैन्य तैनाथ गरेको थियो, जसले दुई देशबीचको तनावलाई सैनिक मोडमा लगेको बताइन्छ ।
आज (३ जनवरी २०२६) के भयो?
आज दुई देशबीचको तनाव सबैभन्दा ठूलो मोडमा पुगेको छ ।
क्याराकसमा हवाई र भूमिगत आक्रमण हुँदा विस्फोट र सैन्य गतिविधि भइरहेछ। राष्ट्रपति निकोलस मादुरो र उनकी पत्नी सिसिलिया फ्लोरेसलाई अमेरिकी सेनाले पक्राउ गरेको र अमेरिकामा ल्याइने तयारी भइरहेको घोषणा गरिएको छ।
भेनेजुएला सरकारले यसलाई “सैन्य आक्रमण”, “आतंकवादी व्यवहार” र “अंतर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लंघन” भन्दै कडाइका साथ अस्वीकृत गरेको छ। देशभर राष्ट्रिय संकट घोषणा गरी प्रतिरोधमा उत्रिन आह्वान गरिएको छ।
छिमेकी देश ब्राजिल र अन्य क्षेत्रका देशहरूले पनि अमेरिकाको कदमलाई कडा आलोचना गरेका छन् र यसले क्षेत्रीय शान्ति र सार्वभौमिक अधिकारमा ठूलो तनाव ल्याएको बताएका छन्।
यो घटना दक्षिण अमेरिका र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा सबैभन्दा ठूलो सैन्य संघर्ष हो । यसले भेनेजुएलाको राजनीतिक भविष्य र क्षेत्रीय राजनीति दुवैलाई गहिरो असर पुर्याउने सम्भावना छ।
अमेरिका–भेनेजुएला तनाव अब केवल “आर्थिक प्रतिबन्ध” वा “राजनैतिक दबाब” को विषय मात्र होइन, सैन्य हमलाको चरणमा प्रवेश गरेको छ। यसले अमेरिका–भेनेजुएला सम्बन्ध अझै लामो समय तनावपूर्ण हुने देखिन्छ ।
