काठमाडौँ । इरानमा दुई सातादेखि जारी प्रदर्शनमा ५०० जनाको मृत्यु भएको दाबी गरिएको छ।
अमेरिकास्थित मानवअधिकारवादी समूह एचआरएएनएले दुई हप्तादेखि चलेको प्रदर्शनमा ४९० जना प्रदर्शनकारी र ४८ जना सुरक्षाकर्मीको मृत्यु भएको भनेर रिपोर्ट सार्वजनिक गरेको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ।
त्यस्तै साढे १० हजारभन्दा बढी प्रदर्शनकारीहरू पक्राउ परेका छन्। इरान सरकारले भने मृत्यु हुनेको आधिकारिक संख्या सार्वजनिक गरेको छैन। बरू उसले अमेरिकी मानवअधिकारवादी समूहले सार्वजनिक गरेको विवरणमा सत्यता नभएको बताएको छ।
सुरूवातमा इरानी मुद्राको बढ्दो अवमूल्यन र महँगीको विरोधमा सुरू भएको प्रदर्शन विस्तारै सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीलाई हटाउनुपर्ने मागसम्म पुगेको छ। यसमा अमेरिकाको भूमिका रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमा प्रदर्शन सुरू भएपछि आफू प्रदर्शनकारीको पक्षमा रहेको बताएका थिए। त्यति मात्रै होइन प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाए त्यसमा अमेरिकाले प्रदर्शनकारीको सुरक्षाका लागि हस्तक्षेप गर्ने चेतावनी दिएका थिए।
पछि उनले प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाए अमेरिकाले इरानी नेतृत्वमाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका थिए। यसले प्रदर्शनकारीहरूलाई बल दिएको र प्रदर्शन झन् तीव्र बनेको भनेर रोयटर्सले लेखेको छ।
इरानले उक्त मामिला आफ्नो आन्तरिक मामिला भएको बताउँदै हस्तक्षेप नगर्न चेतावनी दिएको थियो। सर्वोच्च नेता खामेनीले हिंसात्मक प्रदर्शनकारीहरूलाई आतंककारीको संज्ञा दिँदै परिस्थिति नियन्त्रणमा लिनका लागि सरकारले आवश्यक कदम चाल्ने बताएका थिए।
राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानको परिस्थितिमा अमेरिकाले कस्तो कारबाही गर्न सक्छ भनेर आफ्ना वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरूसँग ब्रिफिङ समेत लिएका थिए। यसमा चार वटा विकल्पमा छलफल भएको रोयटर्सले जनाएको छ।
पहिलो सैन्य कारबाही !
अमेरिकाले भर्खरै भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई उनीहरूकै देशबाट उठायो। कराकसमा सैन्य हमला गरेर अमेरिकाले मदुरो र उनकी श्रीमतीलाई पक्राउ गरी न्युयोर्क पुर्याएको थियो। ट्रम्पले इरानमा पनि त्यसरी नै सैन्य कारबाही गर्ने सक्ने बारे छलफल भएको भनेर अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
अमेरिकाले त्यसो गरे मध्यपूर्वको क्षेत्रीय सन्तुलन अझै खलबलिने छ। इरानले इसराइल र मध्यपूर्वका अन्य देशमा रहेको अमेरिकी सैन्य संरचनामा हमला गर्न सक्नेछ। केही अधिकारीहरूले त्यस्तो चेतावनी पनि दिइसकेका छन्।
दोस्रो विकल्प इरानमा गोप्य साइबर हमला, तेस्रो विकल्पमा उसलाई अझै कडा प्रतिबन्ध लगाउने र चौथो विकल्पमा सरकारविरोधी समूहलाई अनलाइन सहयोग गर्ने सम्मका छलफल भएको भनिएको छ।
ट्रम्पले कुनै पनि विकल्पमा निर्णय गरिसकेका छैनन्। ‘यद्यपि हामीसँग धेरै र निकै कडा विकल्पहरू छन्,’ ट्रम्पले एयरफोर्स वानमा पत्रकारहरूसँग भनेका छन्।
अमेरिकी सम्भावित हमलालाई लिएर इरान पनि सतर्क रहेको त्यहाँका स्रोतको हवाला दिँदै रोयटर्सले लेखेको छ। इरानभित्रै अमेरिका र इसराइलको विरोधमा सोमबार शान्तिपूर्ण र्याली आह्वान भएको छ।
इरानमा डिसेम्बर २८ देखि प्रदर्शन सुरू भएको थियो। प्रदर्शन हिंसात्मक र तीव्र बन्दै गएपछि देशभर इन्टरनेट सेवा अवरूद्ध छ।
यसले सूचनाको प्रवाह कठिन बनेको छ। ट्रम्पले इलन मस्कसँग स्टारलिङ्कमार्फत इरानमा इन्टरनेट पुनःस्थापना गर्नेबारे छलफल गर्ने बताएको रोयटर्सले लेखेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले हिंसाप्रति दुःख व्यक्त गर्दै अभिव्यक्ति र शान्तिपूर्ण भेलाको अधिकारलाई सम्मान गर्न आग्रह गरेका छन्।
