वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले खाडी मुलुकहरूको अनुरोधमा मंगलबारका लागि तय गरिएको इरानमाथिको सैन्य आक्रमणलाई तत्कालका लागि स्थगित गरेका छन्।
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा एक पोस्ट गर्दै कतार, साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) का नेताहरूको आग्रहमा आफूले सैन्य कदम रोकेको र अहिले गम्भीर वार्ताहरू भइरहेको जानकारी दिएका हुन्।
अमेरिकाका लागि पूर्ण रूपमा स्वीकार्य हुने गरी सम्झौता हुने जानकारी आफूलाई गराइएको दाबी गर्दै उनले इरानसँग कुनै पनि हालतमा आणविक हतियार हुन नदिने दृढता व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि, कुनै स्वीकार्य सम्झौता हुन नसकेमा अमेरिका जुनसुकै क्षण इरानमाथि पूर्ण र ठुलो स्तरको आक्रमण गर्न तयार रहने चेतावनी पनि उनले दिएका छन्।
अर्कातर्फ, इरानका एक वरिष्ठ सैन्य कमान्डरले अमेरिकालाई फेरि रणनीतिक गल्ती र गलत आँकलन नगर्न चेतावनी दिएका छन्। इरानका बारेमा ट्रम्पको यो पछिल्लो घोषणा यस्तो समयमा आएको छ, जब अमेरिकाभित्र उनको लोकप्रियताको ग्राफ खस्कँदै गएको छ र सर्वेक्षणहरूले देशभित्र इरानविरुद्धको युद्ध अलोकप्रिय बन्दै गएको देखाएका छन्।
सोमबार प्रकाशित न्यूयोर्क टाइम्स/सिएनाको एक मतसर्वेक्षण अनुसार ६४ प्रतिशत मतदाताले इरानसँग युद्ध गर्ने निर्णयलाई गलत मानेका छन्। सर्वेक्षणले राष्ट्रपति ट्रम्पको कार्यसम्पादनलाई केवल ३७ प्रतिशत मतदाताले मात्र अनुमोदन गरेको देखाएको छ।
यस सर्वेक्षणले आगामी मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकनहरूले सामना गर्नुपर्ने ठुलो चुनौतीलाई स्पष्ट पारेको छ, जसमा युद्धप्रति जनताको बढ्दो निराशा र अर्थतन्त्र तथा आप्रवासन जस्ता मुद्दाहरूमा ट्रम्पको कार्यशैलीप्रतिको असन्तुष्टि मुख्य कारण रहेका छन्।
गत फेब्रुअरी २८ मा इजरायली र अमेरिकी सेनाले इरानमाथि ठुलो हवाई आक्रमण सुरु गरेका थिए भने तेहरानले पनि खाडी क्षेत्रका देशहरूमा रहेका इजरायली र अमेरिकी लक्ष्यहरूमा ड्रोन र मिसाइल प्रहार गरेर जवाफी कारबाही गरेको थियो। यस मामिलामा खाडीका अरब देशहरूमा अमेरिकाले थप आक्रमण गरेमा इरानले कस्तो प्रकारको जवाफी कारबाही गर्ला भन्ने चिन्ता छ।
इरानसँग ठुलो संख्यामा ड्रोन र मिसाइलहरू सुरक्षित रहेको र त्यसको प्रयोग गरेर उसले छिमेकी देशहरू, उनीहरूका विमानस्थल, पेट्रोकेमिकल प्लान्ट र खाडीमा गर्मी बढ्दै जाँदा पिउने पानी आपूर्ति गर्ने महत्त्वपूर्ण प्लान्टहरूमा समेत पुनः आक्रमण सुरु गर्न सक्ने भय देखिएको छ।
पछि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले यस घटनाक्रमलाई ‘एउटा धेरै सकारात्मक सुरुवात’ भनेका छन् तर यसले कुनै ठोस रूप लिन्छ वा लिँदैन भन्ने कुरा हेर्न बाँकी रहेको बताएका छन्। उनले विगतमा पनि सम्झौताको धेरै नजिक पुगेको जस्तो लागेका समयहरू भए पनि कुरा नमिलेको स्मरण गर्दै यस पटकको स्थिति अलि फरक रहेको धारणा राखेका छन्।
इरानसँग सम्झौता हुने ‘धेरै राम्रो सम्भावना’ देखिएको भन्दै ट्रम्पले बमबारी नगरीकन नै यो काम सम्पन्न हुन सके आफू धेरै खुसी हुने बताएका छन्। वार्तालाई सहज बनाउन गत अप्रिलमा सहमति भएको युद्धविरामका क्रममा कहिलेकाहीँ गोलाबारी हुने गरे पनि यो सम्झौताको धेरै हदसम्म पालना भइरहेको छ।
युद्धकै बिच इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राखेको छ, जसका कारण विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुने यो महत्त्वपूर्ण जलमार्ग व्यावहारिक रूपमा बन्द भएको छ। अमेरिका र इजरायलको आक्रमणको बदलास्वरूप इरानले चालेको यो कदमले विश्वभर तेलको मूल्य ह्वात्तै बढाएको छ।
अमेरिकाले पनि तेहरानलाई आफ्ना सर्तहरू मान्न दबाब दिने उद्देश्यले इरानी बन्दरगाहहरूमा नौसैनिक नाकाबन्दी गरिरहेको छ। सोमबार ढिलो गरी इरानको तस्निम समाचार एजेन्सीले त्यहाँका सर्वोच्च नेता मोज्ताबा खामेनीको भनाइ उद्धृत गर्दै शत्रुको अनुभव कम भएको र बढी जोखिमयुक्त ठाउँहरूमा नयाँ मोर्चा खोलिने चेतावनी दिएको छ।
यद्यपि, तस्निमले खामेनीको मार्च १२ को पुरानो भनाइलाई नै पुनः पोस्ट गरेको देखिएको छ र केही इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले उनका पुराना लिखित सन्देशहरूलाई पुनः प्रकाशित गर्ने गरेका छन्।
सोमबार नै इरानले अमेरिकाको पछिल्लो प्रस्तावको जवाफ पठाइसकेको र पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत वासिङ्टनसँग कुराकानी जारी रहेको जनाएको थियो। यसअघि इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले अमेरिकाले तेहरानलाई कुनै पनि ठोस सहुलियत दिन असफल भएको दाबी गरेका थिए।
आइतबार मात्र ट्रम्पले इरानका लागि समय घर्किँदै गएको र उनीहरू चाँडै अघि नबढेमा उनीहरूको केही पनि बाँकी नरहने चेतावनी दिएका थिए। केही दिनअघि अमेरिकी राष्ट्रपतिले तेहरानका मागहरू पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य भन्दै खारेज गरेपछि युद्धविराम ‘गम्भीर लाइफ सपोर्ट’ मा रहेको बताएका थिए।
इरानी परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले भने आफ्ना मागहरू ‘जिम्मेवार’ र ‘उदार’ रहेको दाबी गरेका छन्। इरानको अर्ध-सरकारी समाचार एजेन्सी तस्निमका अनुसार इरानका मागहरूमा सबै मोर्चामा तत्काल युद्धको अन्त्य हुनुपर्ने जसमा लेबनानमा इरान समर्थित हिजबुल्लाह विरुद्ध जारी इजरायली आक्रमणको अन्त्य पनि सामेल छ, इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी रोकिनुपर्ने र इरानमाथि थप आक्रमण नहुने ग्यारेन्टी हुनुपर्ने कुराहरू रहेका छन्। यसका साथै युद्धको क्षतिको पूर्ति र होर्मुज जलर्गमा इरानी सार्वभौमसत्ता कायम रहनुपर्ने माग पनि उनीहरूले राखेका छन्।
अर्कोतर्फ, इरानकै अर्ध-सरकारी फार्स समाचार एजेन्सीले आइतबार जनाएअनुसार वासिङ्टनले इरानको प्रस्तावको जवाफमा पाँचवटा सर्तहरू राखेको छ। जसमा इरानले केवल एउटा मात्र आणविक केन्द्र सञ्चालनमा राख्न पाउने र आफ्नो अत्यधिक संवर्धित युरेनियमको भण्डार अमेरिकालाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने माग सामेल छ।
ट्रम्पले शुक्रबार इरानको आणविक कार्यक्रमलाई २० वर्षका लागि निलम्बन गर्ने प्रस्तावलाई स्वीकार गर्न सक्ने सङ्केत गरेका थिए, जुन दुई देशबिचको ठुलो विवादको विषय हो। यसले इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्ने अमेरिकी मागमा केही लचकता आएको सङ्केत गर्दछ।
अमेरिका र उसका युरोपेली सहयोगीहरूले इरानले युरेनियम संवर्द्धन गरेर आणविक हतियार विकास गर्न खोजेको आरोप लगाउँदै आएका छन् भने तेहरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम विशुद्ध शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्र भएको बारम्बार दोहोर्याउँदै आएको छ।
